Hakimin Davaya Bakamayacağı Haller

Hakimin davaya bakamayacağı ve yargılamaya katılamayacağı haller doktrinde “görev yasağı halleri” olarak adlandırılmaktadır. Görev yasağı hallerinin bulunduğu durumlarda hakimin kendiliğinden çekinmesi gerekir. Görev yasağı hallerinde hakim çekinmese bile taraflar reddi hakim talebi ileri sürebilir.

Hâkimin görev yapmaktan yasaklandığı haller CMK’da tahdidi olarak sayılmıştır. Kıyas yapılması mümkün değildir. CMK m. 22 hükmüne göre:

· Hakimin Suçtan Zarar Görmesi: Hakim suçtan zarar görmüş ise, söz konusu suçun davasına bakamaz. Suçtan zarar görmüş olmak demek, işlenen yargılama konusu suç nedeniyle hakimin “doğrudan” bir biçimde zarar görmesidir.

· Evlilik, Vesayet veya Kayyımlık İlişkisi: Sonradan kalksa bile hakimin şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlilik, vesayet veya kayyımlık ilişkisi bulunmuşsa, davaya bakmaması gerekir.

· Üstsoy/Altsoy Kan veya Kayın Hısımlığı: Hakim şüpheli, sanık veya mağdurun kan veya kayın hısımlığından “üstsoy” veya “altsoyundan” biri ise bunların olduğu davaya bakamaz.

· Üçüncü Dereceye Kadar Kan Hısımlığı: Hakim ile şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında üçüncü derece dahil kan hısımlığı varsa, hakim davaya bakamayacaktır.

· İkinci Dereceye Kadar Kayın Hısımlığı: Evlilik sona ermiş olsa bile, şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında ikinci derece dahil kayın hısımlığı olan hakim davaya bakamaz.

· Evlatlık Bağı: Şüpheli, sanık veya mağdur ile aralarında evlât edinme bağlantısı varsa, hakim davaya bakamaz.

· Cumhuriyet Savcılığı, Adli Kolluk Görevi veya Avukatlık: Hakimin aynı davada, Cumhuriyet savcılığı, adli kolluk görevi, şüpheli veya sanık müdafiliği veya mağdur vekilliği yapmış olması halinde davaya bakması mümkün değildir.

· Tanıklık veya Bilirkişilik: Hakim, aynı davada tanık veya bilirkişi sıfatıyla dinlenmişse, hâkimlik görevini yapamaz.

· Aynı Mahkemede Görev Alma Yasağı: 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 46/1 maddesine göre, eşler, ikinci derece dahil kan ve sıhri hısımlar bir mahkemenin aynı dairesinde görev yapamazlar.

Bunun yanında hâkimin yargılamaya katılamayacağı haller de düzenlenmiştir. 23.madde ile üç görev yasağı daha öngörülmüştür. Buna göre:

· Alt Derecede Karar ve Hükme Katılan Hakim: Daha önce alt derecede bir mahkemede aynı kişi ile ilgili bir karar veya hükme katılan hâkim, yüksek görevli mahkemece bu hükme ilişkin olarak verilecek karar veya hükme katılamaz.

· Aynı İşin Soruşturmasında Görev Almak: Aynı işte soruşturma evresinde görev yapmış bulunan hâkim, kovuşturma evresinde görev yapamaz.

· Yargılamanın Yenilenmesi Halinde Asıl Karara Katılmış Olmak: Yargılamanın yenilenmesi halinde, önceki yargılamada görev yapan hâkim, aynı işte görev alamaz.