Döviz Cinsinden Ve Dövize Endeksli Sözleşmeler

Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu Hakkında 32 Sayılı Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair 85 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile birlikte “28/2/2008 tarihli ve 26801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’in mülga 8 inci maddesi başlığı ile birlikte Döviz Cinsinden ve Dövize Endeksli Sözleşmeler yeniden düzenlenmiştir.

85 sayılı bu karar ile birlikte 32 sayılı Karar’ın 4. maddesine (g) bendi eklenmiş ve “Türkiye’de yerleşik kişilerin 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ’in mülga 8 inci maddesi başlığı altında belirlenen istisnalar dışında kalan kendi aralarında yaptıkları menkul ve gayrimenkul alım satımına, kiralamalarına ilişkin sözleşmelerde, iş, hizmet ve eser sözleşmelerinde sözleşme bedeli ve bu sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak kararlaştırılması yasaklanmıştır.

Döviz Kullanımın veya Dövize Endeksli İşlemlerin Sınırlandırılmasına Konu Olan Sözleşmeler

– Gayrimenkul Satış Sözleşmeleri: Gayrimenkul alım satımı belirtilen sınırlamalar dahilindedir, bu sebeple Türkiye’de yerleşik kişiler arasındaki gayrimenkul alım satımı Türk Lirası cinsinden ifa edilmelidir.

– Menkul Satış Sözleşmeleri: Değişiklik ile bu konu oldukça geniş bir kapsamda ele alınmış olup her türlü taşınır mal alım-satımını sınırlandırır. Ancak aşağıdaki bölümde detaylı olarak açıklandığı üzere Bakanlıkça çıkarılan muafiyetler bu sınırlandırma alanını daraltır ve Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan motorlu taşıtlar hariç tüm alım ve satım sözleşmelerinin döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak düzenlenebileceğini belirtir.

– Kira Sözleşmeleri: Türk Borçlar Kanunu’na göre Kira Sözleşmesi bir bedel karşılığında bir şeyin kullanımının veya faydalarının bir başkasına devredilmesi taahhüdü olarak tanımlanmaktadır. Söz konusu değişiklik hem menkul hem de gayrimenkuller üzerinde uygulama alanı bulmuştur, bu sebeple Türkiye’de yerleşik kişiler arasında düzenlenen her türlü kira sözleşmesi döviz kullanımı kısıtlamalarına tabidir ve Türk Lirası cinsinden belirlenmelidir.

– Finansal Kiralama Sözleşmeleri: Türk Hukukuna göre Finansal Kiralama, yatırım yapmak için işletme sermayesi yerine, opsiyon kiralayarak kaynakların verimli ve etkili kullanılmasını sağlayan orta ve uzun vadeli bir finansman yöntemidir. Türkiye’de iki tür finansal kiralama sözleşmesi vardır;

1) Finansal Kiralama: Yatırılan kalem, kiralama şirketi tarafından satın alınır ve kiracının kira ödemeleri karşılığında kullanmasını sağlar. Kiracı gecikme faizini yalnızca bir gider olarak kaydedebilir; ancak tüm kira tutarlarını kaydedemez ve yatırılan haklar üzerinden itfa paylarını tahsis eder. Sözleşme süresi sonunda malın mülkiyeti kiracıya devredilir.

2) İşletme Kirası: Yatırım yapılan ürünün mülkiyeti her zaman kiralama şirketinde kalır ve kiracı yatırım yapılan ögeyi nispeten daha kısa süreliğine kiralar. Kiralanan öge vade tarihinde finansal kiralama şirketine iade edilir ve kiracı kira bedelinin tamamını gider olarak kaydedebilir.

Değişiklik ile bu tür “kiralama” anlaşmalarına atıfta bulunulması ve dolayısıyla Türk Lirası cinsinden yapılması gerektiği belirtilse de İkinci Değişiklik Tebliği çeşitli alanlarda istisnalara yer vermektedir. Buna göre 32 sayılı Kararın 17 ve 17A maddelerinde belirtilen gemi ve finansal kiralamaya ilişkin finansal kiralama bu sınırlamalardan tamamen muaftır ve döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak düzenlenebilir.

– İş Sözleşmeleri: Türkiye’de yerleşik kişiler arasında tüm iş ve hizmet sözleşmelerinin Türk Lirası cinsinden yapılmalı ve Değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce düzenlenen sözleşmeler de yabancı para cinsinden düzenlendiyse Türk Lirasına çevrilmelidir.

– Hizmet, Danışmanlık, Lisans Sözleşmeleri: Değişiklik ile Türkiye’de yerleşik kişiler arasında yapılan “hizmet sözleşmeleri” Türk Lirası cinsinden düzenlenmeli ve değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce döviz cinsinden düzenlenen sözleşmeler de Türk Lirasına çevrilmelidir. Türk mevzuatında sözleşme serbestisi ilkesi kabul edildiğinden ve aynı zamanda “sui generis” türünde bir sözleşme olan “Lisans Sözleşmeleri” farklı sözleşmelerin özelliklerini bünyesinde bulundurur ve lisans türlerini kısıtlayıcı özel düzenleme içermez.

– Eser Sözleşmeleri: Kural olarak eser sözleşmeleri Türkiye’de yerleşik kişiler arasında Türk Lirası cinsinden akdedilmeli, 32 Sayılı Karar Değişikliğinin yürürlüğe girmesinden önce akdedilen eser sözleşmeleri de Türk Lirasına çevrilmelidir.

– Turizmle İlgili Sözleşmeler: Turizm işletmelerinin döviz cinsi karşılığı yurt içi ve yurt dışı servis satışları döviz tasarruf işlemleri kapsamındadır.

– Futbolcu Sözleşmeleri: İlk Değişiklik Tebliği’nin 8. Maddesinin 3. Fıkrası uyarınca;

§ T.C vatandaşı olmayan futbolcuların maaşları döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak ödenebilir.

§ T.C vatandaşı olan futbolculara ise döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak ödeme yapılamaz.

– Sigorta Sözleşmeleri: Sigorta sözleşmeleri Tebliğ kapsamına girmemektedir. Ancak, Tebliğ uyarınca döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılması mümkün olmayan sözleşmelerden kaynaklanan diğer ödeme yükümlülüklerinden birinin sigorta sözleşmesi olması durumunda bu sigorta sözleşmesinin döviz cinsinden veya döviz endeksli olarak yapılması mümkün bulunmamaktadır.